Το Μεγάλο μας τσίρκο: Το θέατρο πολεμάει την χούντα

          Είμαστε στο 1973 και η Τζένη Καρέζη ζητά από τον θεατρικό συγγραφέα Ιάκωβο Καμπανέλλη να γράψει ένα θεατρικό έργο με αντιδικτατορικό χαρακτήρα, στο οποίο θα πρωταγωνιστούσε μαζί με τον Κώστα Καζάκο.

         Το εγχείρημα ήταν παράτολμο και επικίνδυνο, γιατί το καθεστώς της χούντας δεν επέτρεπε την ελεύθερη έκφραση και έλεγχε απόλυτα τον τύπο, τα μέσα και κάθε μορφή καλλιτεχνικής δημιουργίας. Όποιος τολμούσε να αντιταχθεί ανοικτά στο καθεστώς υπόκειτο σε λογοκρισία ή φυλάκιση.

         Την απάντηση σε όλες αυτές τις απαγορεύσεις έδωσε ο Ιάκωβος Καμπανέλλης με “Το Μεγάλο μας Τσίρκο”. Μια θεατρική παράσταση λόγου και μουσικής, με συνθέτη τον Σταύρο Ξαρχάκο, τραγουδιστή τον Νίκο Ξυλούρη και τον Κώστα Καζάκο να σκηνοθετεί και να παίζει. Δίπλα στο πρωταγωνιστικό ζευγάρι ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος και πολλοί άλλοι ηθοποιοί.

         Το θέμα της παράστασης φαινομενικά ήταν ιστορικό, έκανε μια αναδρομή στην ιστορία της χώρας μας ξεκινώντας από την Μακεδονία του Φιλίππου, στο Βυζάντιο στον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Α΄Κομνηνό, από τον βασιλιά Όθωνα στο Σύνταγμα του 1843, από την Μικρασιατική Καταστροφή στα χρόνια της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης. Η θεατρική αυτή παράσταση παρουσιάστηκε ως “ιστορική κωμωδία” με κεντρικό ήρωα τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Πώς θα μπορούσε μια τέτοια παράσταση να είναι ενάντια στο καθεστώς;

         Για να ανέβει η παράσταση στην θεατρική σκηνή, έπρεπε πρώτα να ελεγχθούν τα κείμενα από τους λογοκριτές της χούντας. Όταν δόθηκαν λοιπόν τα κείμενα για έλεγχο, οι λογοκριτές προσπαθούσαν να βρουν αντιδικτατορικές φράσεις. Οι συντελεστές όμως της παράστασης έστειλαν  κείμενα και σκηνές, που δεν είχαν σκοπό να ανεβάσουν στη σκηνή, ώστε να διαγραφούν αυτές και να ανεβάσουν τις πραγματικές. Έτσι αφού οι λογοκριτές τέλειωσαν τον έλεγχο, δόθηκε η σχετική άδεια και η παράσταση  ανέβηκε επίσημα το καλοκαίρι του 1973 στο θέατρο Αθήναιον και ο κόσμος άρχισε να προσέρχεται με περιέργεια για να δει τι είναι “Το Μεγάλο μας Τσίρκο”.

        Η παράσταση διαδεδομένη από στόμα σε στόμα, μετατράπηκε σε θεατρικό φαινόμενο, ενώ είχε αρχίσει να υποβόσκει η αντίσταση κατά της χούντας. Βρισκόμαστε λίγο πριν τις μέρες του Πολυτεχνείου και “Το Μεγάλο μας Τσίρκο” έχει μετατραπεί σε μια έμμεση μορφή πολιτικής διαδήλωσης. Κατά την διάρκεια της παράστασης ακούγονται συνθήματα όπως: “ Φωνή Λαού Οργή Θεού” και “Ψωμί Παιδεία Ελευθερία”, που στη συνέχεια θα είναι και τα συνθήματα των επαναστατημένων φοιτητών του Πολυτεχνείου.

        Λίγες μέρες μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, η Τζένη Καρέζη και ο Κώστας Καζάκος συλλαμβάνονται και οδηγούνται στα κρατητήρια της ΕΑΤ-ΕΣΑ, όπου υπόκεινται σε ψυχολογικά βασανιστήρια. Αποφυλακίζονται στα μέσα Δεκεμβρίου. Οι παραστάσεις συνεχίστηκαν μαζικότερες από ποτέ. Κατά την διάρκεια της πρώτης παράστασης, μετά την αποφυλάκιση των πρωταγωνιστών οι θεατές έραναν την σκηνή με κόκκινα τριαντάφυλλα. Ήταν κάτι πρωτόγνωρο και συγκινητικό, γι΄αυτό η Τζένη Καρέζη βαθιά συγκινημένη, όταν έπεσε η αυλαία είπε: “Τώρα μπορώ να ξαναπάω φυλακή αν χρειαστεί”.